Ο θάνατος ενός προσώπου, εκτός από τη σημαντική προσωπική και οικογενειακή διάσταση, δημιουργεί και μια σειρά από φορολογικές και διοικητικές υποχρεώσεις για τους κληρονόμους.
Η ενημέρωση του φορολογικού μητρώου, η υποβολή της τελευταίας φορολογικής δήλωσης του αποβιώσαντος, η δήλωση φόρου κληρονομιάς, η τακτοποίηση της ακίνητης περιουσίας και, όπου απαιτείται, η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομιάς είναι ορισμένες από τις βασικές διαδικασίες που πρέπει να πραγματοποιηθούν.
Η έγκαιρη διεκπεραίωση των υποχρεώσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αρκετές από αυτές συνδέονται με συγκεκριμένες προθεσμίες.
1. Ενημέρωση της ΑΑΔΕ για τον θάνατο
Το πρώτο βήμα είναι να ενημερωθεί το φορολογικό μητρώο για τον θάνατο και να καταχωριστούν οι νόμιμοι κληρονόμοι.
Η διαδικασία πραγματοποιείται μέσω της ψηφιακής πύλης myAADE, στην ενότητα «Τα Αιτήματά μου».
Στα βασικά δικαιολογητικά περιλαμβάνονται, ανά περίπτωση:
- ληξιαρχική πράξη θανάτου,
- πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών,
- αντίγραφο της δημοσιευμένης διαθήκης, εφόσον υπάρχει,
- πιστοποιητικό ή στοιχεία σχετικά με τη μη δημοσίευση άλλης διαθήκης,
- το έντυπο Δ210.
Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη ώστε οι κληρονόμοι να μπορούν να διεκπεραιώσουν τις φορολογικές εκκρεμότητες του αποβιώσαντος.
2. Η τελευταία φορολογική δήλωση του αποβιώσαντος
Ο θάνατος δεν σημαίνει ότι παύουν αυτομάτως όλες οι φορολογικές υποχρεώσεις του αποβιώσαντος.
Οι κληρονόμοι οφείλουν να υποβάλουν τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος για τα εισοδήματα που απέκτησε ο αποβιώσας μέχρι και την ημερομηνία του θανάτου.
Επομένως, πριν από την υποβολή της δήλωσης θα πρέπει να συγκεντρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα εισοδήματα του αποβιώσαντος, όπως:
- μισθοί και συντάξεις,
- εισοδήματα από ακίνητα,
- τόκοι και λοιπά χρηματοοικονομικά εισοδήματα,
- επιχειρηματική δραστηριότητα, εφόσον υπήρχε,
- λοιπά εισοδήματα που αποκτήθηκαν μέχρι την ημερομηνία θανάτου.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις περιπτώσεις όπου ο αποβιώσας διατηρούσε ατομική επιχείρηση ή είχε άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες, καθώς μπορεί να απαιτούνται πρόσθετες ενέργειες για τη διακοπή ή τη μεταβολή των σχετικών δραστηριοτήτων.
3. Δήλωση φόρου κληρονομιάς
Μία από τις σημαντικότερες υποχρεώσεις των κληρονόμων είναι η υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς.
Η δήλωση αφορά την περιουσία και τα δικαιώματα που αποκτώνται λόγω θανάτου, όπως ενδεικτικά:
- ακίνητα,
- τραπεζικές καταθέσεις,
- χρηματικά ποσά,
- μετοχές και λοιπά χρηματοοικονομικά προϊόντα,
- εταιρικά ή άλλα περιουσιακά δικαιώματα,
- κινητά περιουσιακά στοιχεία.
Η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται κατά κανόνα:
- μέσα σε 9 μήνες, όταν ο θάνατος έχει συμβεί στην Ελλάδα,
- μέσα σε 1 έτος, όταν ο θάνατος έχει συμβεί στο εξωτερικό ή όταν οι κληρονόμοι/κληροδόχοι διέμεναν στο εξωτερικό κατά τον χρόνο του θανάτου.
Η έναρξη της προθεσμίας διαφοροποιείται ανάλογα με το αν υπάρχει διαθήκη. Για τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους η προθεσμία ξεκινά κατά κανόνα από τον θάνατο, ενώ για τους εκ διαθήκης κληρονόμους από τη δημοσίευση της διαθήκης.
Η δήλωση υποβάλλεται ψηφιακά μέσω συμβολαιογράφου στο myPROPERTY.
4. Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται για την κληρονομιά;
Ανάλογα με την υπόθεση, μπορεί να απαιτηθούν:
- ληξιαρχική πράξη θανάτου,
- διαθήκη, εφόσον υπάρχει,
- πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών,
- κληρονομητήριο, όπου υπάρχει,
- πιστοποιητικά σχετικά με τη δημοσίευση ή μη δημοσίευση διαθήκης,
- στοιχεία και τίτλοι των ακινήτων,
- στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών και λοιπών περιουσιακών στοιχείων,
- στοιχεία σχετικά με τυχόν οφειλές,
- λοιπά δικαιολογητικά ανάλογα με το είδος της κληρονομιαίας περιουσίας.
Η ακριβής σύνθεση του φακέλου εξαρτάται από την κάθε περίπτωση.
5. Έλεγχος για χρέη και αποποίηση κληρονομιάς
Πριν από την αποδοχή μιας κληρονομιάς είναι ιδιαίτερα σημαντικό να πραγματοποιείται έλεγχος όχι μόνο των περιουσιακών στοιχείων αλλά και των πιθανών οφειλών του αποβιώσαντος.
Οι κληρονόμοι θα πρέπει να εξετάσουν, μεταξύ άλλων, αν υπάρχουν:
- οφειλές προς την ΑΑΔΕ,
- οφειλές προς ασφαλιστικούς φορείς,
- τραπεζικές υποχρεώσεις,
- δάνεια,
- οφειλές από επιχειρηματική δραστηριότητα,
- λοιπές υποχρεώσεις.
Η απόφαση για αποδοχή ή αποποίηση κληρονομιάς είναι ζήτημα που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και, ειδικά όταν υπάρχουν σημαντικές οφειλές ή σύνθετη περιουσία, είναι σκόπιμο να εξετάζεται σε συνεργασία με συμβολαιογράφο ή δικηγόρο.
6. Τι γίνεται με τα ακίνητα – Ε9 και ΕΝΦΙΑ
Εάν μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων που κληρονομούνται υπάρχουν ακίνητα, θα πρέπει να γίνει και η αντίστοιχη φορολογική τακτοποίηση στο Ε9.
Για την απόκτηση ακινήτου λόγω κληρονομικής διαδοχής ισχύει ειδική προθεσμία: το Ε9 υποβάλλεται μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του επόμενου μήνα από τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης της κληρονομιάς.
Η σωστή καταχώριση των ακινήτων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα στοιχεία του Ε9 αποτελούν τη βάση για τον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ.
Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να ελεγχθούν προσεκτικά:
- τα ποσοστά συνιδιοκτησίας,
- η πλήρης ή ψιλή κυριότητα,
- η επικαρπία,
- τα τετραγωνικά μέτρα,
- το είδος και η χρήση του ακινήτου,
- τα εμπράγματα δικαιώματα κάθε κληρονόμου.
7. ‘Αλλες φορολογικές υποχρεώσεις
Ανάλογα με την περιουσιακή και επαγγελματική κατάσταση του αποβιώσαντος, μπορεί να προκύψουν και πρόσθετες υποχρεώσεις.
Ενδεικτικά, χρειάζεται να εξεταστεί αν ο αποβιώσας:
- είχε ατομική επιχείρηση,
- συμμετείχε σε εταιρεία,
- είχε εισοδήματα από ενοίκια,
- είχε αγροτική δραστηριότητα,
- διέθετε ακίνητα ή περιουσία στο εξωτερικό,
- είχε τραπεζικές καταθέσεις ή επενδύσεις,
- είχε εκκρεμείς φορολογικές δηλώσεις,
- είχε βεβαιωμένες ή μη οφειλές προς το Δημόσιο.
Κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να δημιουργεί διαφορετικές υποχρεώσεις και απαιτεί ξεχωριστό έλεγχο.
8. Υποχρεώσεις Κληρονόμων – Συνοπτικά
Τα βασικά βήματα είναι:
- Ενημέρωση του φορολογικού μητρώου στην ΑΑΔΕ για τον θάνατο και τους κληρονόμους.
- Έλεγχος της κληρονομιάς, τόσο ως προς τα περιουσιακά στοιχεία όσο και ως προς τυχόν οφειλές.
- Έλεγχος της δυνατότητας και της προθεσμίας αποποίησης, πριν ληφθούν αποφάσεις σχετικά με την κληρονομιά.
- Υποβολή της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος του αποβιώσαντος για το χρονικό διάστημα μέχρι την ημερομηνία θανάτου.
- Υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες.
- Ενημέρωση του Ε9, εφόσον υπάρχουν ακίνητα που περιέρχονται στους κληρονόμους.
- Έλεγχος τυχόν πρόσθετων υποχρεώσεων, ιδιαίτερα όταν ο αποβιώσας είχε ατομική επιχείρηση, εισοδήματα από ακίνητα, συμμετοχές σε εταιρείες ή άλλες φορολογικές εκκρεμότητες.
Επειδή οι προθεσμίες και οι απαιτούμενες ενέργειες διαφέρουν ανάλογα με την οικογενειακή, περιουσιακή και φορολογική κατάσταση κάθε υπόθεσης, είναι σημαντικό να γίνεται ο σχετικός έλεγχος άμεσα μετά τον θάνατο και πριν παρέλθουν οι προβλεπόμενες προθεσμίες.
Σημείωση: Οι φορολογικές διαδικασίες και οι προθεσμίες ενδέχεται να μεταβάλλονται. Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη φορολογική ή νομική συμβουλή.
